Türkiye’de depozito iade sistemi ithal ham madde ihtiyacını yüzde 35-40 azaltmayı hedefliyor. Sistemle cari açığa yıllık 600 milyon dolar katkı bekleniyor.
Türkiye’de her yıl yaklaşık 25 milyar içecek ambalajının atık haline geldiğini ve bunların önemli bir kısmının geri kazanılamamasıyla doğal kaynakların gereksiz tüketildiğini belirten TÜÇA Başkanı Öztürk, Depozito İade Sistemi (DOA) ile bu döngüyü tersine çevirmeyi hedeflediklerini açıkladı. Sistem, üreticiden tüketiciye, iade noktalarından geri dönüşüm tesislerine kadar tüm süreci dijital olarak takip ederek yüksek kaliteli ikincil ham maddeleri yeniden üretime kazandıracak.
Öztürk, ulusal entegrasyon sürecinin planlandığı şekilde ilerlediğini vurgulayarak, sistemin tam kapasiteye ulaşmasıyla içecek ambalajı ham maddesi ithalatında yüzde 35-40 azalma öngördüklerini bildirdi. Sisteme şu ana kadar 482 yetkilendirilmiş içecek üreticisi dahil oldu. Kayıtlı ambalajlı içecek sayısı 3 bin 673’e ulaşırken, ilk 10 günde yaklaşık 20 milyon ambalaj vatandaşlar tarafından iade edildi. Mobil uygulamaya kayıtlı kullanıcı sayısı ise 2 milyonu aştı.
Vatandaşlar, DOA logolu ambalajları depozito iade makineleri veya manuel iade noktalarına teslim ederek her ambalaj için 1 lira teşvik bedeli alabiliyor. Sistemin yaygınlaştırılması çalışmaları kapsamında 2 bin 500 depozito iade makinesiyle entegrasyon sürecine başlandı. Öztürk, sistemin olgunlaşmasıyla ülke genelinde 20 bin depozito iade makinesi kurulmasını hedeflediklerini belirtti. Ayrıca, 2026 yılı sonuna kadar en az 10 bin, 2027 yılı sonuna kadar ise yaklaşık 30 bin manuel iade noktasına ulaşılması planlanıyor.
Marketler, bakkallar ve büfeler yıl sonuna kadar sisteme entegre edilecek. Otel, restoran ve kafeler de Depozito Bilgi Yönetim Sistemi kayıtlarını tamamlayarak sisteme dahil olacak. DOA Sistemi’nin kamu bütçesinden değil, piyasaya ambalajlı ürün süren firmaların ödediği depozito katılım bedelleriyle finanse edildiğini kaydeden Öztürk, devletin sistemi düzenleyen ve denetleyen otorite konumunda olduğunu ifade etti.
Sistem, 6 yerli ve 2 yabancı depozito iade makinesi üreticisiyle birlikte 21 yetkilendirilmiş operatörün görev yaptığı yeni bir teknoloji ve hizmet ekosistemi oluşturuyor. Bu yapının yerli teknoloji yatırımlarını ve yeni istihdam alanlarını desteklemesi bekleniyor.
DOA Sistemi, çevresel faydalarının yanı sıra sanayinin rekabet gücünü de artıracak. Avrupa Birliği’nin Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Tüzüğü gereği zorunlu hale gelecek geri dönüştürülmüş ham madde kullanımına uyumu kolaylaştıracak. Sistem sayesinde yaklaşık 37 bin ton sera gazı emisyonunun azaltılması, 1,3 milyar kilovatsaat enerji tasarrufu sağlanması ve 3,6 milyon varil petrol kullanımının önlenmesi hedefleniyor.
Geri kazanılan her 20 içecek ambalajının yaklaşık 1 dolar tutarında ithal ham madde ihtiyacını ortadan kaldıracağı hesaplanırken, sistemin cari açığa yıllık en az 600 milyon dolar doğrudan katkı sağlaması öngörülüyor. Elde edilecek yüksek kaliteli geri dönüştürülmüş PET, cam ve alüminyumun sanayinin dışa bağımlılığını azaltması bekleniyor.
