ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran’ın daha önce reddettiği konuları görüşmeye başladığını duyurdu. Hürmüz Boğazı ve nükleer program masada.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Senato Dış İlişkiler Komitesi’nde verdiği ifadede, İran ile yürütülen müzakerelerde önemli bir gelişme yaşandığını duyurdu. Rubio, İran’ın savaşın başından bu yana ilk kez, daha önce adını anmayı reddettiği bazı konuları görüşmeyi kabul ettiğini belirtti. Bu açıklama, ABD Dışişleri Bakanlığı’nın bütçe talebi görüşmeleri sırasında yapıldı.
Bakan Rubio, “Destansı Öfke Operasyonu”nun askeri hedeflere ulaşma açısından son derece başarılı olduğunu savundu. Operasyonun, İran’ın savunma sanayi altyapısını, füze ve insansız hava aracı (İHA) üretme kapasitesini ciddi şekilde azalttığını ifade etti. Rubio, özellikle füze programının büyük ölçüde zayıflatıldığını ve füze rampası sayısında önemli bir düşüş yaşandığını kaydetti.
Rubio, İran’ın halen çok sayıda İHA’ya sahip olduğunu, bunların üretiminin kolaylığını ve küresel bir sorun teşkil ettiğini vurguladı. Ayrıca, “Artık İran donanması diye bir şey yok. İran Donanması okyanusun dibinde yatıyor” ifadelerini kullandı. İran’ın konvansiyonel kapasitesinin zayıflatılmasının ardından ateşkese girdiğini ve ABD’nin de durmayı kabul ettiğini söyledi. Ancak, anlaşmanın parçası olarak Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmaları gerekirken bunu yapmadıklarını ekledi. Ablukanın, boğazın dünya için kapalıyken İran tarafından kullanılmasına asla izin verilmemesi ilkesine dayandığını belirtti.
Marco Rubio, İran ile görüşmelerin sürdüğünü, ancak bu sürecin arabulucular gerektiren “çok farklı” bir yapıya sahip olduğunu ifade etti. İran’ın ilk kez, nükleer müzakerelerde adını anmayı dahi reddettiği konuları görüşmeyi kabul etmesinin önemine dikkat çekti. Rubio, bunun bir anlaşma garantisi olmadığını, ancak İran’ı ne kadar ileri gitmeye hazır olduklarını test edecek bir sürece sokabileceğini dile getirdi. Rejimin kendi içindeki parçalı yapısının süreci zorlaştırdığını ekledi.
Rubio, ABD’nin bir numaralı şartının Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması olduğunu söyledi. Boğazın açılmasının, gemilerin uluslararası sulardan ateş altında kalmadan ve geçiş ücreti ödemeden geçebilmeleri anlamına geldiğini vurguladı. Demokrat Senatör Chris Murphy’nin sorusu üzerine Rubio, ablukanın tek nedeninin İran’ın ticari gemilere ateş açması ve boğazdaki uluslararası suları mayınlaması olduğunu açıkladı. Çin ve Rusya dahil olmak üzere dünya genelinde İran’ın bu eylemlerini destekleyen tek bir ülke olmadığını belirtti.
Bakan Rubio, İran’ın boğazı yeniden açmak zorunda olduğunu, aksi takdirde başka seçeneklerin de masada olduğunu ifade etti. Tercihin müzakere yoluyla çözüm olduğunu belirten Rubio, İran’ın ticari gemilere ateş açmayacağını, geçiş ücreti talep etmeyeceğini ve mayınları kaldırmaya yardımcı olacaklarını açıkça ilan etmesi gerektiğini dile getirdi. Ayrıca, ABD Başkanı Trump’ın talebi üzerine, İran’ın yüksek derecede zenginleştirilmiş uranyum konusunda müzakerelere bağlı olmayı taahhüt etmesi gerektiğini ve bunun ikinci aşamanın ön şartı olduğunu ekledi. Uranyum zenginleştirme faaliyetlerine ağır ve uzun vadeli sınırlamalar veya tamamen sona erdirme konularının müzakere edilmesi gerektiğini belirtti.
Yaptırımların hafifletilmesi ihtimaline ilişkin bir soruya Rubio, bunun İran’ın nükleer programı gibi yaptırımların uygulanma nedenine karşılık verilmesine bağlı olduğunu ifade etti. Hürmüz Boğazı’nın açılması karşılığında yaptırım hafifletmenin ne konuşulduğunu ne de teklif edildiğini söyledi.
İran’ın yeni dini lideri Mücteba Hamaney’in durumu hakkında da konuşan Rubio, sahip oldukları işaretlerin Hamaney’in hayatta olduğunu gösterdiğini belirtti. Hamaney’in müzakerelerde giderek daha aktif rol aldığını, ancak tüm iletişimlerin yazılı biçimde ve arabulucular üzerinden yürütüldüğünü ifade etti.
Demokrat Senatör Cory Booker’ın ABD’nin İran konusunda çıkmaza girdiği ve “yalvardığı” yönündeki yorumlarına ise Rubio, “Kimseye yalvarmıyoruz” diyerek tepki gösterdi. İran’ın ekonomisinin günde yüz milyonlarca dolar kaybettiğini ve altı ay öncesine kıyasla tüm ekonomik göstergelerinin çok daha kötü durumda olduğunu vurguladı. Rubio, bu durumun İranlıları müzakerelere iten bir faktör olabileceğini ima etti.
